Demireller Hukuk

Türk Hukukunda Yeni Gıdalar: Kapsamlı Hukuki Rehber 2026

Tarih: 20 Mayıs 2026 | Mevzuat: TGK Yeni Gıdalar Yönetmeliği (2026) ve 2026/3 Sayılı Uygulama Tebliği

1. Yeni Gıda Nedir?

Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği’ne göre “yeni gıda”; 31 Aralık 2025 tarihinden önce ülkemizde insan tüketimine yönelik olarak önemli bir ölçüde kullanılmamış, yeni gıdalar listesinde yer alan ya da aşağıdaki kategorilerden en az birine giren herhangi bir gıdadır (Yönetmelik, m. 4/1-h):

• Yeni moleküler yapıya sahip gıdalar: Moleküler yapısı yeni olan veya kasıtlı olarak değiştirilmiş ürünler.
• Mikroorganizma, mantar veya algden elde edilen gıdalar.
• Mineral esaslı materyallerden üretilen gıdalar.
• Bitkisel kaynaklı gıdalar: Geleneksel olmayan yöntemlerle yetiştirilerek elde edilen ve ülkemizde tüketim geçmişi bulunmayan bitkisel ürünler.
• Hayvansal kaynaklı gıdalar: Geleneksel besleme yöntemleriyle yetiştirilmemiş hayvanlardan elde edilen ürünler.
• Hücre veya doku kültüründen elde edilen gıdalar.
• Yeni üretim süreci uygulanan gıdalar: Gıdanın besin değerini veya bileşimini önemli ölçüde değiştiren ve 31/12/2025 öncesinde kullanılmayan üretim yöntemleriyle elde edilen ürünler.
• Tasarlanmış nanomateryal içeren gıdalar.
• Daha önce yalnızca takviye edici gıdalarda kullanılan ürünler: Takviye edici gıdalar dışında da kullanılmak istenen gıdalar.

Pratik Not: Böcek veya domuz kaynaklı gıdalar kapsam dışında tutulmuş; bu ürünlere ilişkin başvurular kabul edilmemekte ve söz konusu gıdalar yeni gıdalar listesine alınmamaktadır (Yönetmelik, m. 7/2).

2. Yasal Çerçeve

2.1 Temel Kanun

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun ilgili maddeleri, yeni gıdalar başta olmak üzere tüm gıda güvenilirliği sisteminin temel taşını oluşturmaktadır:

• Madde 21: Gıda güvenilirliği şartlarını düzenler. Güvenilir olmayan gıdanın piyasaya arzını yasaklar; güvenilirlik tespitinde üretim, etiket bilgileri ve tüketim koşullarının esas alınacağını hükme bağlar.
• Madde 23: Gıda Kodeksi’ni düzenler. Bakanlık’ın gıda güvenilirliğine ilişkin teknik ve hijyen kriterlerini, katkı maddelerini, analiz yöntemlerini belirleme ve kodeks hazırlama yetkisini içerir.
• Madde 24: İzlenebilirlik ve etiketleme yükümlülüklerini ortaya koyar. Gıda işletmecilerinin üretim, işleme ve dağıtımın tüm aşamalarında izlenebilirliği sağlaması zorunludur.
• Madde 26: Risk analizi, ihtiyati tedbirler ve kamuoyunun bilgilendirilmesini düzenler. Bilimsel belirsizlik halinde bile Bakanlık üretimi durdurabilir, gıdayı toplatabilir.

2.2 İkincil Mevzuat

• Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği (R.G. 20/05/2026, Sayı: 33259)
• Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği (Tebliğ No: 2026/3, aynı tarihli R.G.)

Bu mevzuat, Avrupa Birliği’nin (AB) 2015/2283 sayılı Yeni Gıdalar Tüzüğü ve ilgili uygulama tüzükleri esas alınarak hazırlanmış olup AB mevzuatıyla uyum içindedir (Yönetmelik, m. 29; Tebliğ, m. 23).

3. Piyasaya Arz Koşulları

Bir yeni gıda ancak Bakanlık tarafından izin verildikten ve yeni gıdalar listesine eklendikten sonra piyasaya arz edilebilir. İzin için üç temel koşulun sağlanması gerekir (Yönetmelik, m. 7/1):

1. Mevcut bilimsel kanıtlara göre insan sağlığı açısından güvenilirlik riski taşımaması.
2. Başka bir gıdanın yerine kullanılacaksa tüketiciyi yanıltmaması.
3. Yerine kullanıldığı gıdayla karşılaştırıldığında beslenme açısından dezavantajlı olmaması.

4. Yeni Gıda Statüsünün Belirlenmesi (Danışma Prosedürü)

Piyasaya arz etmek istedikleri bir gıdanın yeni gıda olup olmadığından emin olmayan gıda işletmecileri, ürünü piyasaya sürmeden önce Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü’ne (Genel Müdürlük) danışır. (Yönetmelik, m. 5/2).

Danışma Talebi Nasıl Yapılır?

Danışma talebi Genel Müdürlüğe gönderilir ve şunları içerir (Tebliğ, m. 5):

• Belirlenen örneğe göre hazırlanmış dilekçe
• Gerekli bilgileri içeren teknik dosya
• Destekleyici belgeler
• Sunulan belgelerin amacını ve geçerliliğini açıklayan not

Süreçler ve Süreler

Aşama	Süre
Genel Müdürlük tarafından değerlendirme	4 ay
Uzatma hakkı (gerekçeli)	En fazla 4 ay daha
Genel Müdürlüğün ilave bilgi talep etmesi	Taraflar ile birlikte belirlenir

Genel Müdürlük, sonucu ve gerekçelerini işletmeciye resmi yazı ile bildirir. Kararlar, Genel Müdürlüğün internet sayfasında kamuoyuna duyurulur (Tebliğ, m. 8).

5. İzin Başvurusu: Hukuki Süreç

Yeni bir gıdanın yeni gıdalar listesine eklenmesi üç yolla başlatılabilir: Genel Müdürlüğün kendi inisiyatifiyle, bir başvuru sahibinin başvurusu üzerine veya AB mevzuatına uyum amacıyla (Yönetmelik, m. 9/1).

5.1 Başvuruya Dahil Edilmesi Gereken Bilgiler

Başvuru sahibi aşağıdaki bilgi ve belgeleri sunmak zorundadır (Yönetmelik, m. 9/2; Tebliğ, m. 10-12):

• Başvuru sahibinin adı, adresi ve iletişim bilgileri
• Yeni gıdanın adı, açıklaması ve üretim sürecinin detaylı anlatımı
• Detaylı bileşim bilgileri
• İnsan sağlığı açısından güvenilirlik riskinin bulunmadığını gösteren bilimsel kanıtlar
• Analiz yöntemleri (varsa)
• Etiketleme ve kullanım koşullarına ilişkin öneriler
• Toksikolojik ve biyolojik çalışmaların ham verileri (talep üzerine)
• Tasarlanmış nanomateryal içeriyorsa tespit ve karakterizasyon test yöntemleri

5.2 Başvurunun Geçerlilik Kontrolü

Genel Müdürlük, başvuruyu iki aşamada inceler (Tebliğ, m. 13):

• Ön kontrol: Başvuru alındıktan itibaren en geç 15 iş günü içinde yapılır.
• Detaylı kontrol: Risk değerlendirmesi gerekliliklerini kapsar; 30 iş günü içinde tamamlanır.

5.3 Bilimsel Komisyon Değerlendirmesi

Geçerli başvuru, bilimsel komisyona iletilir. Komisyon (Yönetmelik, m. 10):

• Geçerli başvurunun iletildiği tarihten itibaren 9 ay içinde bilimsel görüşünü oluşturur.
• İlave bilgi talep edilmesi halinde bu süre uzatılabilir.
• Oluşturulan bilimsel görüş taslağı kamuoyunun görüşüne açılır; ilgili taraflar 30 gün içinde görüş bildirebilir.

Bilimsel görüşün asgari olarak içermesi gereken bilgiler arasında yeni gıdanın tanımlanması, üretim sürecinin değerlendirilmesi, bileşim verileri, toksikolojik bilgiler, alerjenite ve genel risk değerlendirmesi yer almaktadır (Tebliğ, m. 14).

5.4 Başvurunun Sonuçlandırılması

Genel Müdürlük, bilimsel komisyon görüşünü, 7. maddedeki genel koşulları ve Kanun’un 26. maddesindeki ihtiyati tedbirler dahil ilgili mevzuatı göz önünde bulundurarak izin kararını 5 yıl

r ve yeni gıdalar listesini günceller (Yönetmelik, m. 11).

6. Diğer Ülkelerden Gelen Geleneksel Gıdalar: Özel Prosedür

Başka bir ülkede en az 25 yıldır tüketilen ve güvenilirliği teyit edilmiş geleneksel gıdalar için kolaylaştırılmış bir bildirim yolu mevcuttur (Yönetmelik, m. 4/1-d).

6.1 Bildirim Yolu

Başvuru sahibi, standart izin prosedürü yerine Genel Müdürlüğe bildirim sunmayı tercih edebilir (Yönetmelik, m. 13). Bildirim; gıdanın adı, menşe ülkesi, detaylı bileşimi, güvenilir tüketim geçmişine dair belgeye dayalı veriler ve etiketleme önerilerini içermelidir.

Bilimsel komisyon, bildirimi aldıktan itibaren 4 ay içinde güvenilirliğe ilişkin itirazı olup olmadığını bildirir. İtiraz yoksa Genel Müdürlük gıdanın piyasaya arzına izin verir.

6.2 İtiraz Halinde Başvuru Yolu

Bilimsel komisyonun güvenilirliğe itirazı halinde, başvuru sahibi tam kapsamlı izin başvurusu yapabilir (Yönetmelik, m. 15). Bu durumda komisyon 6 ay içinde kapsamlı bilimsel görüşünü oluşturur.

7. Devletin Üreticilerden Beklentileri: Temel Yükümlülükler

7.1 Piyasaya Arz Öncesi

• Gıdanın yeni gıda statüsünde olup olmadığını üretici bizzat kontrol etmek zorundadır (Yönetmelik, m. 5/1).
• Şüphe halinde piyasaya arz etmeden önce Genel Müdürlüğe danışılmalıdır.
• İzin alınmadan yeni gıda piyasaya arz edilemez.

7.2 İzin Sonrası Sürekli Yükümlülükler

• İzlenebilirlik: Üretim, işleme ve dağıtımın her aşamasında izlenebilirliği sağlayan sistem kurulmalı; talep halinde Bakanlığa bilgi sunulmalıdır (Kanun, m. 24).
• Bildirim yükümlülüğü: Yeni gıdanın kullanımına ilişkin güvenilirlik değerlendirmesini etkileyebilecek yeni bilimsel veya teknik bilgiler ya da başka bir ülkede uygulanan yasaklar/kısıtlamalar derhal Genel Müdürlüğe yazılı olarak bildirilmelidir (Yönetmelik, m. 24).
• Piyasaya arz sonrası izleme: Bakanlık gerekli gördüğünde piyasaya arz sonrası izleme yükümlülüğü getirebilir (Yönetmelik, m. 23).
• Etiketleme: Tüketiciyi yanıltmayacak, özel bilgilendirme gerekliliklerine uygun etiketleme yapılmalıdır (Kanun, m. 24).

8. Gizlilik Hakkı

Başvuru sahipleri, ticari çıkarlarını korumak amacıyla dosyanın belirli bölümlerinin gizli tutulmasını talep edebilir (Yönetmelik, m. 22). Gizlilik kapsamında tutulabilecek bilgiler arasında üretim yöntemi, ticari bağlantılar ve nicel bileşim yer almaktadır.

Buna karşın hiçbir koşulda gizli tutulamayacak bilgiler şunlardır:

• Başvuru sahibinin adı ve adresi
• Yayımlanmış veya kamuya açık çalışmaların yazar adları

9. Veri Koruma

Yeni ve özgün bilimsel kanıtlara dayalı başvurularda, başvuru sahibi 5 yıllık veri koruma süresi talep edebilir. Bu süre içinde söz konusu veriler ilk başvuru sahibinin onayı alınmadan başka başvurucuların yararına kullanılamaz (Yönetmelik, m. 25). Bu hak, geleneksel gıda bildirimleri ve başvuruları için geçerli değildir.

10. Risk Analizi ve İhtiyati Tedbirler

5996 sayılı Kanun’un 26. maddesi; bilimsel belirsizliğin sürdüğü durumlarda dahi Bakanlık’a üretimi durdurma, piyasaya arzı engelleme, toplatma ve benzeri ihtiyati tedbirleri geçici olarak uygulama yetkisi vermektedir. Bu tedbirlere uymak zorunludur.

Risk değerlendirmesi bağımsız, tarafsız ve bilimsel esaslara göre kurulan komisyonlar tarafından yürütülür; risk yönetimi ve risk iletişimi ise Bakanlık’ın sorumluluğundadır.

11. İdari Yaptırımlar

Yönetmelik ve Tebliğ hükümlerine aykırı davrananlara 5996 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri uyarınca idari yaptırım uygulanır (Yönetmelik, m. 30; Tebliğ, m. 24). Bu kapsamda uygulanabilecek yaptırımlar arasında idari para cezaları, faaliyetin durdurulması ve ürünün piyasadan toplatılması sayılabilir.

12. Uyum Takvimi

Yönetmelik yayım tarihi olan 20 Mayıs 2026’da yürürlüğe girmiştir. Yönetmeliğin yayım tarihinden önce faaliyet gösteren gıda işletmecileri EK-1 listesine uymak için 30 Haziran 2027 tarihine kadar süre tanınmıştır. Bu tarihe kadar önceki mevzuat hükümleri uygulanmaya devam eder; bu tarihten önce etiketlenen veya piyasaya arz edilen gıdalar raf ömrü sonuna kadar piyasada bulunabilir (Yönetmelik, Geçici Madde 1).

Özet Tablo: Süreçler ve Süreler

Süreç	Yetkili Makam	Süre
Yeni gıda statüsü danışma değerlendirmesi	Genel Müdürlük	4 ay (+ en fazla 4 ay uzatma)
Başvuru ön kontrolü	Genel Müdürlük	15 iş günü
Başvuru detaylı kontrolü	Genel Müdürlük	30 iş günü
Bilimsel görüş (yeni gıda başvurusu)	Bilimsel Komisyon	9 ay
Bilimsel görüş (geleneksel gıda bildirimi)	Bilimsel Komisyon	4 ay
Bilimsel görüş (geleneksel gıda başvurusu)	Bilimsel Komisyon	6 ay
Kamuoyu görüşü süresi	İlgili taraflar	30 gün

Bu içerik; 20/05/2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği, Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği (No: 2026/3) ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 21, 23, 24 ve 26. maddeleri esas alınarak hazırlanmıştır. Hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.